Piano Corner

คราวที่แล้วเราก็ได้รู้ถึงชาติกำเนิดและความเป็นมาของเปียโนคร่าวๆ กันไปแล้ว ต้องขอขอบคุณแขกรับเชิญของเราด้วย คราวนี้ไม่มีแขกรับเชิญค่ะ ขี้เกียจเชิญ เจอหน้าจขบ.ไปละกันเนาะ คราวนี้เราไปดูส่วนต่างๆ ของเปียโนกันดีกว่าค่ะ (หมายเหตุ - เรียงลำดับหัวข้อแบบตามใจฉัน นึกอะไรขึ้นมาได้ก็เรียงตามนั้นแหละค่ะ อย่ายึดเป็นเกณฑ์อะไรมากมาย)

๑. คีย์ (key) คงรู้ๆ กันอยู่นะว่าตรงไหน ก็คือแป้นสำหรับกดที่มีสีขาวกับสีดำ เป็นส่วนที่ผู้เล่นสัมผัสโดยตรงเพื่อควบคุมเสียง เปียโนมาตรฐานปัจจุบันมีทั้งสิ้น ๘๘ คีย์ ประกอบด้วยคีย์ขาว ๕๒ คีย์ และคีย์ดำ ๓๖ คีย์

เปียโนสมัยก่อนมีไม่ถึง ๘๘ คีย์ ช่วงเสียงจึงแคบกว่าปัจจุบัน และคาดว่าในอนาคตมันคงจะมีมากกว่า ๘๘ คีย์ เพราะตอนนี้เปียโนบางรุ่นก็มีมากกว่า ๘๘ คีย์แล้ว เช่น Bosendorfer บางรุ่น โดยคีย์ที่เพิ่มเข้ามานี้มักจะเป็นสีดำหมดหรือมีฝาพิเศษครอบปิดไว้เพื่อไม่ให้งง (ถึงทาสีดำหมดก็งงอยู่ดีแหละ)

๒. สาย (string หรือ wire) เป็นตัวกำเนิดเสียงของเปียโน เปียโนไม่มีสายก็ไม่มีเสียง เสียงสูงต่ำก็ปรับที่ความตึงของสาย เปียโนปัจจุบันคีย์ส่วนมากจะมีคีย์ละ ๓ สาย และคีย์ในช่วงเสียงต่ำก็จะมี ๒ สาย และที่ต่ำมากๆ ก็มีสายเดียว (แต่เปียโนบางหลังก็เริ่มต้นที่ ๒ สายเลย)

แต่ก็ไม่สามารถบอกจำนวนแน่นอนได้ว่าเปียโนหลังหนึ่งมีกี่สาย เนื่องจากเปียโนแต่ละหลังมีจำนวนสายไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับยี่ห้อและรุ่น โดยปกติแล้วก็อยู่ที่สองร้อยกว่าสาย จากที่ลองเสิร์ชดู แต่ละคนนับสายเปียโนบ้านตัวเองออกมาไม่เท่ากันสักบ้าน เปียโนบ้านเรานับแล้วได้ ๒๒๒ สาย (เลขสวยเนาะ)

สรุปแล้ว แกรนด์เปียโนขนาดกลางจะมีสายประมาณ ๒๓๐ สาย และแรงดึงของสายทั้งหมดรวมกันประมาณ ๑๘ ตัน ส่วนถ้าเป็น concert grand นั้นก็มีสายมากกว่านั้น และแรงดึงก็เกือบๆ ๓๐ ตันเลยทีเดียว (ถ้าเป็นอัพไรท์ก็น้อยลงไปนะ)

เปียโนสมัยแรกๆ นั้นมีแค่สายเดียวต่อโน้ต ต่อมาเปียโนเวียนนาก็มีสองสายต่อโน้ต เสียงจึงเบากว่าเปียโนปัจจุบันค่ะ

๓. ค้อน (hammer) เป็นตัวที่เคาะสายทำให้เกิดเสียงค่ะ ที่หัวค้อนจะหุ้มด้วยสักหลาด เปียโนแฮนด์เมดจะใช้หนังแกะที่ใช้เข็มแทงๆๆๆ (โดยใช้มือนะคะ) จนนุ่ม ก็เป็นงานที่ละเอียดอ่อนมาก เพราะค้อนนี่คือส่วนที่สัมผัสกับสาย ถ้าเอากระดาษทรายละเอียดขัดดู เสียงเปียโนที่ออกมาจะเปลี่ยนไปอย่างมากเลยค่ะ (ไม่แนะนำให้ลองทำเองสุ่มสี่สุ่มห้านะคะ)

๔. แอคชั่น (action) ส่วนสำคัญที่หลายคนไม่รู้ แอคชั่นคือกลไกการทำงานของเปียโน นับตั้งแต่คีย์ไปจนถึงแฮมเมอร์หรือค้อน และแดมเปอร์ เมื่อเรากดคีย์ กลไกนี้ก็จะทำงานทำให้ค้อนไปเคาะสาย และเกิดเสียงขึ้นค่ะ เรียกได้ว่าแอคชั่นคือหัวใจของเปียโนเลยแหละ การปรับแอคชั่นสามารถทำให้ลักษณะเสียง น้ำหนัก ทัชชิ่ง เปลี่ยนไปได้เลย ก็คือเปลี่ยนบุคลิกของเปียโนไปเลยล่ะค่ะ

ภาพแอคชั่นของเปียโนอัพไรท์ค่ะ

ภาพแอคชั่นของแกรนด์เปียโน สังเกตที่ Repetition Lever ตัวนี้คือกลไกเฉพาะในแกรนด์เปียโนที่อัพไรท์ไม่มี ความสามารถของมันคือทำให้่เล่นโน้ตรัวๆ ได้รัวขึ้น คือสามารถกดโน้ตซ้ำๆ ได้โดยที่์ไม่ต้องรอให้คีย์กลับขึ้นมาจนสุด

๕. แดมเปอร์(damper) คือตัวที่หยุดการสั่นของสาย ทำให้หยุดเสียง โดยปกติเมื่อกดคีย์ แดมเปอร์ก็จะยกขึ้น ทำให้สายสั่น เมื่อปล่อยคีย์ แดมเปอร์ก็จะกลับเข้าที่ ทำให้เสียงหยุด หน้าตามันอยู่ในรูปแอคชั่นข้างบนนั่นแหละค่ะลองหาดู

๖. ซาวด์บอร์ด (soundboard) เครื่องสาย(อะคูสติก)ทุกเครื่องล้วนต้องมีซาวด์บอร์ด ซาวด์บอร์ดนี้เปรียบได้กับแอมพลิฟายเออร์ ทำหน้าที่ขยายเสียงนั่นเอง เพราะลำพังแค่สายแค่นั้น จะดีด จะเคาะ จะสี เสียงมันก็ได้แค่แง้วๆ แบบกีตาร์ไฟฟ้าไม่ต่อแอม ซาวด์บอร์ดในเครื่องดนตรีก็คือแผ่นไม้ที่รองอยู่ใต้สาย (ทั้งเปียโน ไวโอลิน ฮาร์พ อะคูสติกกีตาร์ ฯลฯ) ทำหน้าที่รับแรงสั่นสะเทือนจากสายแล้วเป็นตัวขยายเสียงให้ดังกังวานขึ้นค่ะ

๗. เพดัล (pedal) คือแป้นเหยียบ ปกติมี ๓ อัน

- อันขวาสุด เรียกว่า damper pedal หรือ sustain pedal หรือ loud pedal เป็นอันที่ใช้มากที่สุด เมื่อเหยียบไปแล้วมันจะยกแผงแดมเปอร์ขึ้นทั้งแผง ทำให้เสียงก้องกังวานยาวนาน หรือทำให้เสียงลากค้างไว้ันั่นเอง

- อันซ้ายสุด คือ soft pedal หรือ mute pedal หรือ una corda เมื่อเหยียบแล้วจะทำให้เสียงเบาลง นุ่มลง ในแกรนด์เปียโนบางหลังทำให้โทนเสียงเปลี่ยนไปเลย การทำงานของเพดัลอันนี้ในแกรนด์เปียโนคือเมื่อเหยียบไปแล้วมันจะเลื่อนแผงแอคชั่นทั้งหมดไปทางขวา ทำให้แทนที่จะเคาะ ๓ สาย ก็เคาะโดนแค่ ๒ สาย ส่วนในอัพไรท์เปียโนนั้นจะเลื่อนแฮมเมอร์ให้เข้าไปใกล้สาย ลดระยะที่แฮมเมอร์จะเคาะลงไปถึงสาย และลดเสียงที่เกิดขึ้น

- อันกลาง sostenuto pedal ในแกรนด์เปียโนทำหน้าที่ยกแดมเปอร์ที่ถูกยกอยู่ในขณะที่เพดัลนี้ถูกเหยียบให้ค้างไว้ แปลง่ายๆ ก็คือ กดคีย์ไหนอยู่แล้วเหยียบเพดัลนี้มันก็จะค้างไว้แค่คีย์นั้น ช่วยได้มากเวลาเล่นเพลงที่ต้องค้างเสียงใดเสียงหนึ่งลากยาวไว้ แล้วไปเล่นในส่วนอื่นๆ ที่มันยากเย็นอลังการ อย่างไรก็ตาม การทำงานนี้มีเฉพาะในแกรนด์เปียโนเท่านั้น จึงไม่ค่อยเป็นที่นิยมใช้ โดยเฉพาะในระดับนักเรียน เพราะไม่ค่อยจะมีแกรนด์เปียโนให้ซ้อม (ฮา)

ส่วนในอัพไรท์เปียโนนั้น เพดัลกลางสังเกตว่ามักจะมีร่องไว้สำหรับล็อค คือเหยียบลงไปแล้วก็ล็อคเข้าร่องให้มันค้างอยู่อย่างนั้นไปเลย การทำงานของมันคือจะลดแผงสักหลาดบางๆ ลงมาคั่นไว้ระหว่างค้อนกับคีย์ ทำให้เวลาเล่นค้อนจะกระทบโดนสักหลาดนี้ ไม่โดนคีย์โดยตรง ทำให้เสียงเบาลงมากๆ เหมาะสำหรับซ้อมตอนดึกๆ กันไม่ให้ข้างบ้านปาเครื่องครัวใส่

นั่นก็คือส่วนประกอบหลักๆ ที่สำคัญของเปียโนนะคะ นอกนั้นก็เ็ป็นส่วนประกอบอื่นๆ ที่ไม่มีก็ยังเล่นได้ เช่น

- ที่วางโน้ต เอาไว้วางโน้ต เปียโนอัพไรท์มักจะเป็นบานพับเล็กๆ อยู่ด้านในของฝาครอบคีย์ ส่วนแกรนด์เปียโนจะเป็นแผงสามารถเลื่อนได้ ถอดออกก็ได้

- ฝาเปียโนปรับระดับความดังของเปียโน อัพไรท์ก็ทำได้นะ ถ้าเปิดฝาด้านบนยังดังไม่พอก็เปิดข้างหน้าออกด้วยก็ได้ (ทำมาแล้ว)

- เก้าอี้เปียโน ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของเปียโนหรอก แต่ไม่มีก็เล่นลำบากล่ะนะ เก้าอี้เปียโนที่ดีต้องสามารถปรับระดับสูงต่ำได้ ถ้าแบบที่ปรับไม่ได้ก็มักจะเปิดปิดได้ไว้เก็บขยะ..เอ๊ย ของ (เก็บเอกสารต่างๆ ทั้งหมดเกี่ยวกับเปียโนรวมไว้ในนี้ก็ดี จะได้สะดวกเวลาเรียกช่างมาจูนหรือซ่อม)

- ขาเปียโน แกรนด์มีสามขา อัพไรท์มีบ้างไม่มีบ้าง แต่ถึงเคยมีแล้วหายไปก็ไม่เป็นไร ยังเล่นได้ปกติ

- ล้อ เอาไว้เลื่อนสิถามได้ เปียโนหลังนึงน่ะเบานักเรอะ

- ฯลฯ

พอเถอะ ชักเลอะเทอะ พบกันใหม่คราวหน้าค่ะทุกท่าน สวัสดี